MARRAKECH – In de begindagen van de Soedanese revolutie van 2019 bracht Shajane Suliman sandwiches, koffie en muntthee mee naar demonstraties in afgesloten delen van Khartoem. Maar toen de hoop plaats maakte voor wanhoop, besloot ze dat er meer dan alleen voedsel nodig was om de beweging te voeden.
Er was publieke verontwaardiging ontstaan over de oude militaire dictator van Soedan en zijn wanbeheer van de economie van het land. Gedurende maanden van demonstraties werden honderden gedood of gewond doordat veiligheidstroepen de protesten onderdrukten.
Aanbevolen video’s
Dus zette Suliman een gasmasker op en ging de straat op met posters versierd met regels als: ‘Zielen kunnen niet worden gedood, laat staan ideeën.’
Een continent verderop was filmmaker Hind Meddeb bezig met de afwerking van ‘Paris Stalingrad’, een documentaire over het lot van vluchtelingen die in kampen aan de rand van de Franse hoofdstad wonen. Soedanese vluchtelingen moedigden haar aan om naar Khartoem te gaan en hun opkomende revolutie te filmen.
Dat is het oorsprongsverhaal van ‘Sudan, Remember Us’, de 75 minuten durende documentaire van Meddeb die deze week in competitie wordt vertoond op het filmfestival van Marrakech, na vertoning op festivals in Venetië en Toronto.
Soedan, een overwegend Arabisch land aan de rand van Afrika bezuiden de Sahara, verviel in 2023 in een burgeroorlog, toen er gevechten uitbraken tussen het leger en een paramilitaire groep die bekend staat als de Rapid Support Forces en die voortkwam uit de beruchte Janjaweed-militie in Darfur.
Hoewel schattingen moeilijk te geven zijn, zijn minstens 24.000 mensen gedood en miljoenen ontheemd geraakt in een conflict dat grotendeels aan de aandacht van de wereld is overschaduwd door oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne.
Voor Suliman, die uiteindelijk een van de hoofdrolspelers werd, is het doel van de documentaire vergelijkbaar met wat ze vijf jaar geleden op een poster schreef: een poging om een wanhopig publiek te motiveren, jaren nadat de revolutie er niet in slaagde het burgerbestuur te versterken.
De revolutie, zo zei ze, voelde ondanks het geweld als “een stukje hemel”, vol muziek, poëzie en optimisme over de toekomst van Soedan.
‘Sudan, Remember Us’ begint met een reeks gesproken berichten aan Meddeb uit april 2023, de maand dat de burgeroorlog uitbrak. Activisten beschrijven hun gevoelens van shock en ongeloof over hoe wat VN-functionarissen een ‘vergeten oorlog’ hebben genoemd het leven heeft verwoest en hun land onherkenbaar heeft gemaakt.
Het brengt de kijker vooral naar 2019, het jaar waarin het Soedanese leger president Omar al-Bashir afzette, wat de weg vrijmaakte voor machtsdeling en een kortstondige overgangsregering onder leiding van generaals en burgers.
De film, grotendeels opgenomen met een handcamera in een land dat soms het internet heeft geblokkeerd, buitenlandse nieuwskanalen heeft verboden en zijn eigen journalisten heeft gearresteerd, is zowel een verhaal van collectieve hoop als een staaltje van reportage.
Meddeb’s observerende benadering en het blijven hangen bij gedichten verschilt van aangrijpende streamingvriendelijke protestdocumentaires zoals Jehane Noujaims ‘The Square’ (2013), Evgeny Afineevsky’s ‘Winter on Fire’ (2015) of Kiwi Chows ‘Revolution of Our Times’ (2021). Ze legt de vereiste beelden vast van een revolutiedocumentaire: de chaos en terreur, maar ook de solidariteit en vreugde van demonstranten die tegenover de veiligheidstroepen staan.
Maar de film mikt op een ander soort verhalen vertellen.
Meddeb, voormalig France 24-journalist, koos voor documentaire vanwege de ademruimte die deze bood om verhalen op een onvoorspelbare manier te laten ontvouwen, zei ze in een interview.
“Het is een heel spontane film. Ik dook in wat er gebeurde en filmde wat mij inspireerde’, zei ze op het filmfestival van Marrakech.
Wat ze ontdekte en waardoor ze werd geïnspireerd, was een land dat werd beschreven als een ‘land van de literatuur’ en een revolutie waarin vrouwen een centrale rol speelden.
De protesten in de documentaire pulseren met trommels die slaan tijdens marsen en door het ritme van gedichten die worden voorgedragen tijdens sit-ins. Meddeb neemt het publiek mee van met telefooncamera’s gefilmde straatgevechten naar ondergrondse cafés en de rivier de Nijl, terwijl jonge mensen hun hoop voor Soedan bespreken.
“De revolutie was een tijd van mooie gevoelens en projecten”, zegt een vrouw nadat veiligheidstroepen bij een bloedbad in juni 2019 meer dan honderd mensen hadden gedood. “Het zorgde ervoor dat je mee wilde doen. Een schilderij, een gedicht, alles wat mensen samenbrengt.”