De mondiale voetbaltransfermarkt, die elk seizoen meer dan 10 miljard dollar waard is, wordt geconfronteerd met een revolutionaire revisie of een genuanceerde evolutie na de uitspraak van het Europese Hof van Justitie van vorige week in de Lassana Diarra-zaak.
Door te oordelen dat sommige FIFA-regels over spelerstransfers in strijd zijn met de EU-wetgeving met betrekking tot concurrentie en bewegingsvrijheid, heeft de hoogste rechtbank van het blok de weg vrijgemaakt voor diepgaande veranderingen in de sporteconomie.
Aanbevolen video’s
Hier is een blik op de belangrijkste elementen van de zaak en de mogelijke impact van de historische uitspraak.
Wie is Lassana Diarra?
Lassana Diarra is een voormalig veelbereisd voetballer wiens carrière hem zag spelen voor prestigieuze clubs als Chelsea, Paris Saint-Germain en Real Madrid. Hij vertegenwoordigde Frankrijk 34 keer. Op een bepaald moment in zijn carrière verhuisde Diarra naar de Russische competitie. Het is een geschil met Lokomotiv Moskou dat aanleiding gaf tot de rechtszaak die door het Europese Hof van Justitie (HvJ) werd onderzocht.
Hoe zijn we daar terechtgekomen?
Diarra tekende in 2013 een vierjarig contract bij Lokomotiv. De deal werd een jaar later beëindigd nadat hij niet tevreden was met vermeende loonsverlagingen. Lokomotiv heeft bij de FIFA-geschillenkamer een aanvraag ingediend voor compensatie en de speler heeft een tegenvordering ingediend waarin hij schadevergoeding eiste voor onbetaalde lonen. Het Hof van Arbitrage voor de Sport oordeelde dat de Russische club het contract “met goede reden” had opgezegd en dat de speler 10,5 miljoen euro ($11,2 miljoen) moest betalen. Diarra zei dat zijn zoektocht naar een nieuw team werd belemmerd door de FIFA-regels die bepalen dat elke nieuwe club samen met hem verantwoordelijk zou zijn voor het betalen van compensatie aan Lokomotiv.
Waarom is de rechtbank van mening dat de FIFA-regels in strijd zijn met de EU-wetgeving?
Vrij verkeer is een fundamenteel recht van werknemers in de Europese Unie binnen de interne markt. Op basis daarvan zei het Hooggerechtshof van de EU dat de FIFA-regels, waaronder de regels die resulteerden in de weigering om Diarra te voorzien van een internationaal transfercertificaat (ITC) voor een verhuizing naar Charleroi, zijn bewegingsvrijheid beperkten.
De rechtbank oordeelde ook dat de FIFA-regels in strijd waren met de mededingingswetgeving van het blok, omdat ze gericht zijn op het beperken en voorkomen van “grensoverschrijdende concurrentie die door alle in de Europese Unie gevestigde clubs zou kunnen worden nagestreefd.”
Wat is de volgende juridische stap?
De uitspraak van het Hof van Justitie zal nu worden terugverwezen naar het hof van beroep in Bergen, België, dat uitspraak zal doen in de Diarra-zaak. Dit kan eerder jaren dan maanden duren. Hoewel de FIFA zei tevreden te zijn ‘dat de wettigheid van de belangrijkste principes van het transfersysteem opnieuw is bevestigd’, claimden Diarra’s advocaten ‘de totale overwinning’.
De rechters in Luxemburg erkenden dat stabiliteit in de spelersroosters en regelmaat in competities legitieme doelstellingen zijn voor de FIFA, maar dat de regels proportioneel moeten worden toegepast.
Is het Diarra-uitspraak vergelijkbaar met Bosman?
Sommige analisten hebben het vergeleken met het arrest van het Hof van Justitie uit 1995 over de Belg Jean-Marc Bosman. Die uitspraak maakte een einde aan de beperkingen die waren opgelegd aan buitenlandse EU-voetballers binnen nationale competities en stond spelers in het blok toe om gratis naar een andere club te verhuizen wanneer hun contract afliep. Deze principes hadden duidelijk een bredere focus dan de beperktere reikwijdte van Diarra, over het beëindigen van een contract om dringende redenen.
Voorlopig verandert het besluit over Diarra niets aan de manier waarop de transfermarkt functioneert. Maar veel juridische experts zijn van mening dat de uitspraak uiteindelijk grote gevolgen zal hebben voor de economie van de sport.
“Het besluit zegt in wezen dat het huidige systeem te restrictief is en dus zal moeten veranderen”, zegt Ian Giles, partner bij advocatenkantoor Norton Rose Fulbright. “Het is heel goed mogelijk dat dit betekent dat spelers het gevoel krijgen dat ze nu hun contracten kunnen verbreken en zich bij nieuwe clubs kunnen aansluiten, zonder dat de verkopende club ze kan vasthouden of aanzienlijke transfersommen kan eisen. Dit zal waarschijnlijk resulteren in lagere transferprijzen en meer economische macht voor spelers, maar na verloop van tijd zullen de zaken moeten stabiliseren om clubs economisch levensvatbaar te laten blijven.”
Het duurde meer dan vijf jaar na het Bosman-arrest voordat in 2001 de bijgewerkte FIFA-transferregels werden gepubliceerd. Sommige van die debatten zullen nu opnieuw worden bekeken.
Effect op de Europese voetbalindustrie
Een grote herziening van de transfersom kan ernstige gevolgen hebben voor veel kleinere clubs op de markt. Bosman heeft de kloof in welvaart en competitief evenwicht al versneld in het Europese voetbal, dat steeds meer wordt gedomineerd door een kleine groep clubs. Ze kunnen free-agent-spelers lokken met hogere tekenbonussen en salarissen – geld dat voorheen op grotere schaal via transfersommen zou worden verdeeld.
Uitgaven van superrijke clubs kunnen nog steeds kleinere clubs belonen die uitblinken in het investeren van tijd en expertise in het scouten en ontwikkelen van lokaal en mondiaal talent: Ajax, Brighton, Genk in België, dat Kevin De Bruyne, Thibaut Courtois en Leandro Trossard heeft gevoed.
De invloedrijke European Club Association, die meer dan 700 teams vertegenwoordigt, ziet potentiële bedreigingen voor de gezondheid van de sector in de gevolgen van Diarra. Transfersommen en betalingen aan clubs van oud-spelers die later in hun carrière worden verkocht “zijn een efficiënt en effectief middel voor de verdeling van rijkdom van grotere clubs naar kleinere”, aldus de ECA.
Juridische zaken tegen de FIFA
De voetbalindustrie is steeds meer een spel dat wordt gespeeld door advocaten in rechtbanken en overheidskantoren.
FIFA wordt op verschillende juridische terreinen uitgedaagd, deels omdat het werkt (Diarra, Super League, agentenreglement). Er is ook een groeiende perceptie dat de FIFA niet luistert voordat ze projecten lanceert en dat de pro-transparantiehervormingen die tien jaar geleden werden geëist en aangenomen, aan het afnemen zijn.
Binnen enkele uren na de Diarra-uitspraak op vrijdag kondigde de groep van binnenlandse competities en spelersvakbonden een persconferentie in Brussel aan op 14 oktober om hun indiening bij de Europese Commissie toe te lichten. De klacht op grond van het mededingingsrecht stelt dat de FIFA zonder goed overleg nieuwe en grotere toernooien aan de overvolle kalender toevoegt.
De Europese competities en de FIFPRO hadden ooit zitting in het Football Stakeholders Committee van de FIFA, dat een belangrijk forum voor debat was, ook op de transfermarkt. De FIFA pauzeerde het panel in 2021 en al snel drong president Gianni Infantino aan op het spelen van Wereldbekers om de twee jaar. Het idee stuitte op veel verzet. De competitiegroep zegt dat de Diarra-uitspraak laat zien hoe vertegenwoordiging bij de FIFA ‘juridisch essentieel wordt’.
De FIFA had vóór vrijdag aangegeven dat zij breed overleg zou plegen over hervormingen van de transfermarkt waarvan zij denkt dat deze zich kunnen concentreren op specifieke kwesties die door Diarra aan de orde zijn gesteld, in plaats van op een totale herziening.
Diarra’s advocaat Jean-Louis Dupont – die dertig jaar geleden ook Bosman vertegenwoordigde – ziet een groter geheel. Hij leek een bredere rechtszaak tegen de FIFA aan te spannen door te beweren dat “alle professionele spelers door deze illegale regels zijn getroffen” en nu schadevergoeding konden eisen.