GOMA – Nadat vorige week bij een aardverschuiving in Oost-Congo minstens 200 mensen omkwamen in een door rebellen gecontroleerde coltanmijn, rouwen de families van de overledenen en overlevenden om hun verloren dierbaren, en maakten sommige overlevenden zich klaar om terug te keren naar de heropende mijnen.
Woensdag stortte na zware regenval in Oost-Congo een netwerk van met de hand gegraven tunnels in het Rubaya-mijncomplex in, waarbij minstens 200 ambachtelijke mijnwerkers om het leven kwamen en een onbekend aantal nog steeds vermist werd. De mijn, ongeveer 40 kilometer ten westen van de regionale hoofdstad Goma gelegen, staat sinds begin 2024 onder controle van de door Rwanda gesteunde M23-rebellen en biedt werk aan duizenden mijnwerkers die grotendeels met de hand werken.
Aanbevolen video’s
Familieleden treuren
In de wijk Mugunga in Goma rouwde de familie van Bosco Nguvumali Kalabosh (39) maandag om zijn dood.
Sinds afgelopen donderdag verzamelen familieleden, buren en geliefden zich in het ouderlijk huis, rond een foto van hem die tegen de muur is geplaatst.
“Hij zou donderdag terugkeren naar Goma”, zei zijn oudere broer, Thimothée Kalabosh Nzanga.
Kalabosh was al meer dan tien jaar mijnwerker. Hij bezat zijn eigen mijnen op het terrein en kwam uit een familie waar ambachtelijke mijnbouw – het delven van mineralen met behulp van eenvoudig handgereedschap – van generatie op generatie was doorgegeven. Hij laat een weduwe en vier kinderen achter, van wie de oudste 5 jaar oud is.
Overlevenden gaan terug naar Rubaya
Voor overlevenden die terug de stad in druppelen, is de druk om terug te keren naar de mijnen duidelijk, ondanks het voortdurende gevaar.
Tumaini Munguiko, een overlevende van de ineenstorting, kwam zijn condoleances betuigen aan de familie van Kalabosh. “Het is erg pijnlijk om onze leeftijdsgenoten te zien sterven. Maar ondanks de pijn zijn we gedwongen terug te keren naar de mijnen om te overleven”, zei hij.
Munguiko legde kalm uit dat hij al verschillende soortgelijke rampen had meegemaakt. “Het is bijna normaal geworden. We accepteren het omdat het ons middel is om te overleven. Deze keer werd ik gered, maar verloor ik vijf vrienden en mijn oudere broer.”
Volgens hem komen aardverschuivingen veel voor in Rubaya, vooral tijdens het regenseizoen. “Als het regent, worden de kleigronden onstabiel. Sommigen schuilen, anderen komen om, anderen overleven en weer anderen kijken van een afstandje toe”, zei hij.
Mijnwerkers graven lange tunnels, vaak parallel aan elkaar, met beperkte ondersteuning en geen veilige evacuatieroute in geval van een instorting.
“Mensen graven overal, zonder controle of veiligheidsmaatregelen. In één enkele mijn kunnen wel 500 mijnwerkers zijn, en omdat de tunnels parallel lopen, kan één instorting meerdere mijnen tegelijk treffen”, aldus voormalig mijnwerker Clovis Mafare.
“De gravers hebben geen verzekering,” zei Mafare. Over mogelijke compensatie voor gezinnen zei hij: “Het is een hele juridische procedure, en die duurt erg lang. Ze krijgen misschien wat geld voor de begrafenissen, maar dat kleine bedrag is geen compensatie.”
De familie van Kalabosh heeft geen compensatie ontvangen voor hun verlies.
Zowel Munguiko als Nzanga zeggen echter dat ze ondanks de risico’s binnenkort naar de mijnen zullen terugkeren.
“Ik heb geen keus. Ons hele leven is daar”, zei Munguiko.
Zeldzame aardmineralen
De Rubaya-mijnen stonden centraal in de recente gevechten in Oost-Congo, waarbij de Congolese regering en rebellengroepen van eigenaar wisselden. De locatie wordt al ruim een jaar gecontroleerd door de M23-rebellen.
De mijnen produceren coltan – een afkorting van columbiet-tantaliet – een erts waaruit de metalen tantaal en niobium worden gewonnen. Beide worden door de Verenigde Staten, de Europese Unie, China en Japan als kritische grondstoffen beschouwd. Tantaal wordt gebruikt in mobiele telefoons, computers en auto-elektronica, maar ook in vliegtuigmotoren, raketcomponenten en GPS-systemen. Niobium wordt gebruikt in pijpleidingen, raketten en straalmotoren.
De mijnen in Rubaya zijn enorm en trekken mensen uit de hele regio aan. Ambachtelijke mijnwerkers en arbeiders trekken er al jaren naartoe, aangetrokken om een vast inkomen te verdienen in een regio die wordt geplaagd door armoede en chronische onveiligheid. Een ramp als deze treft mensen in heel Oost-Congo en het verdriet heeft zich verspreid naar regionale knooppunten zoals Goma.
De afgelopen twee weken is Rubaya vrijwel afgesloten van de wereld. Het mijnstadje heeft geen mobiel netwerk of internetverbinding. Een slechte infrastructuur, in combinatie met aanhoudende conflicten, betekent dat mobiele diensten en elektriciteit onbetrouwbaar zijn. Om met de buitenwereld te kunnen communiceren, moeten inwoners ongeveer 5.000 Congolese frank (iets meer dan 2 dollar) betalen voor een verbinding van 30 minuten via een privé Starlink-systeem.
De Congolese regering heeft in een verklaring op X haar solidariteit betuigd met de families van de slachtoffers en beschuldigde de rebellen van het illegaal en onveilig exploiteren van de natuurlijke hulpbronnen in de regio, terwijl ze Rwanda de schuld gaf. Een woordvoerder van M23 beschuldigde de regering ervan de tragedie te politiseren en noemde andere instortingen bij door de overheid gecontroleerde mijnen.