MEXICO-STAD – Frida Kahlo’s “El sueño (La cama)” – in het Engels: “The Dream (The Bed)” – veroorzaakt opschudding onder kunsthistorici, omdat het geschatte prijskaartje van $40 miljoen tot $60 miljoen het het duurste werk van welke vrouwelijke of Latijns-Amerikaanse kunstenaar dan ook zou maken als het later deze maand op de veiling gaat.
Veilinghuis Sotheby’s zal het schilderij op 20 november in New York te koop aanbieden, nadat het in Londen, Abu Dhabi, Hong Kong en Parijs is tentoongesteld.
Aanbevolen video’s
“Dit is een moment van veel speculatie”, zegt de Mexicaanse kunsthistorica Helena Chávez Mac Gregor, onderzoeker bij UNAM’s Institute of Aesthetic Research en auteur van “El listón y la bomba. El arte de Frida Kahlo.” (Het lint en de bom. De kunst van Frida Kahlo).
In Mexico wordt Kahlo’s werk beschermd door een verklaring van artistiek monument, wat betekent dat stukken in het land niet mogen worden verkocht of vernietigd. Werken uit particuliere collecties in het buitenland – zoals het schilderij in kwestie, waarvan de eigenaar onbekend blijft – komen echter juridisch in aanmerking voor internationale verkoop.
“Het systeem voor het declareren van Mexicaans modern artistiek erfgoed is zeer abnormaal”, zegt de Mexicaanse curator Cuauhtémoc Medina, kunsthistoricus en specialist in hedendaagse kunst.
Judas in bed
“El sueño (La cama)” ontstond in 1940 na Kahlo’s reis naar Parijs, waar ze in contact kwam met de surrealisten.
In tegenstelling tot wat men tegenwoordig denkt, is de schedel op de hemel van het bed geen skelet van de Dag van de Doden, maar een Judas: een handgemaakt kartonnen figuurtje. Traditioneel verlicht met buskruit tijdens Pasen, symboliseert deze beeltenis de zuivering en de triomf van het goede over het kwade, en vertegenwoordigt Judas Iskariot die Jezus heeft verraden.
Op het schilderij is het skelet gedetailleerd met vuurwerk, bloemen op de ribben en een lachende grimas – een detail geïnspireerd op een kartonnen skelet dat Kahlo daadwerkelijk in het baldakijn van haar eigen bed bewaarde.
Kahlo ‘bracht veel tijd in bed door, wachtend op de dood’, zei Chávez Mac Gregor. “Ze had een heel complex leven vanwege alle ziekten en fysieke uitdagingen waarmee ze leefde.”
Frida en het surrealisme
Hoewel Kahlo’s schilderij wordt geveild naast werken van surrealisten als Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst en Dorothea Tanning, beschouwde ze zichzelf niet als lid van de beweging, ondanks dat ze de oprichter, André Breton, in Mexico had ontmoet en in 1939 een tentoonstelling door hem had laten organiseren in Parijs.
“Breton was gefascineerd door Frida’s werk, omdat hij daar die surrealistische geest zag”, aldus Chávez Mac Gregor.
Kahlo, een toegewijd communist, beschouwde het surrealisme – een beweging die een revolutie van het bewustzijn voorstelde – als burgerlijk. Zoals Chávez Mac Gregor opmerkte: “Frida heeft daar altijd een kritische afstand tegenover gehouden.”
Desondanks hebben specialisten in Kahlo’s werk elementen van het surrealisme gevonden die verband houden met het dromerige, met een innerlijke wereld en met een revolutionaire en seksuele vrijheid – een concept dat zichtbaar is in een bed dat in de lucht hangt terwijl Kahlo tussen een wijnstok slaapt.
‘Dwaas geprijsde aankopen’
‘El sueño (La cama)’ werd voor het laatst tentoongesteld in de jaren negentig, en na de veiling zou het weer uit het publieke zicht kunnen verdwijnen, een lot dat wordt gedeeld door veel schilderijen die op veilingen voor grote bedragen zijn verworven.
Er zijn uitzonderingen, waaronder ‘Diego y yo’ (‘Diego and I’), die Kahlo’s recordverkoopprijs vestigde toen het in 2021 voor $ 34,9 miljoen werd verkocht.
Het schilderij, waarop de kunstenaar en haar man muralist Diego Rivera zijn afgebeeld, werd verworven door de Argentijnse ondernemer Eduardo Costantini en vervolgens uitgeleend aan het Museum voor Latijns-Amerikaanse Kunst van Buenos Aires (Malba), waar het nog steeds te zien is.
Medina, de kunsthistorica, betreurde het dat de ‘idioot geprijsde’ aankopen kunst tot louter economische waarde hebben teruggebracht.
Hij betreurde dat wanneer fondsen kunst kopen louter als investering – zoals het kopen van aandelen in een beursgenoteerd bedrijf – de werken vaak naar belastingvrije zones worden gedegradeerd om kosten te vermijden. Hun lot, zo zei hij, ‘kan nog erger zijn; ze kunnen nog tientallen jaren in een koelkast op de luchthaven van Frankfurt belanden.’
Een vrouwelijke kunstenaar
Het huidige verkooprecord voor een werk van een vrouwelijke kunstenaar staat op naam van Georgia O’Keeffe’s ‘Jimson Weed/White Flower No. 1’, die in 2014 $44,4 miljoen opbracht bij Sotheby’s.
De veilingmarkt weerspiegelt echter nog steeds een diepgaande ongelijkheid, aangezien nog geen enkele vrouwelijke kunstenaar de maximale verkoopprijs van een mannelijke kunstenaar heeft overschreden. De huidige benchmark is ‘Salvator Mundi’, toegeschreven aan Leonardo da Vinci, die in 2017 door Christie’s werd geveild voor $ 450,3 miljoen.