Volgens staatsdierenarts Dr. Lesley van Helden waren minstens 24 Kaapse pelsrobben die dood of geëuthanaseerd werden aangetroffen op verschillende locaties aan de west- en zuidkust van Zuid-Afrika besmet met hondsdolheid.
Aanbevolen video’s
Hondsdolheid, dat zoogdieren treft en op mensen kan worden overgedragen, is bijna altijd dodelijk zodra de symptomen zich voordoen. Hondsdolheid verspreidt zich via speeksel, meestal door beten, maar soms ook wanneer dieren elkaar likken en verzorgen.
Het virus wordt al lang gezien bij wilde dieren zoals wasberen, coyotes, vossen, jakhalzen en bij huishonden. Maar het is nog nooit eerder waargenomen bij zeezoogdieren, zeiden van Helden en andere experts deze week.
Het enige andere bekende geval van hondsdolheid bij een zeezoogdier was bij een ringelrob op de Noorse Spitsbergen-eilanden in de vroege jaren 80. Die zeehond was waarschijnlijk besmet door een dolle poolvos, zeiden onderzoekers, en er was geen bewijs dat hondsdolheid zich daar onder zeehonden verspreidde.
Autoriteiten in Zuid-Afrika ontdekten voor het eerst hondsdolheid bij Kaapse pelsrobben in juni, nadat een hond op een strand in Kaapstad door een zeehond was gebeten. De hond raakte besmet met hondsdolheid, wat leidde tot hondsdolheidstesten op hersenmonsters van 135 zeehondenkarkassen die onderzoekers sinds 2021 al hadden verzameld. Er werden ook ongeveer 20 nieuwe monsters verzameld en er kwamen meer positieve resultaten uit latere tests.
Wetenschappers proberen erachter te komen hoe hondsdolheid is overgedragen op de zeehonden, of het zich wijdverspreid heeft onder de grote kolonies en wat er gedaan kan worden om het in te dammen.
“Het is allemaal heel, heel nieuw,” zei Greg Hofmeyr, een mariene bioloog die zeehonden in Zuid-Afrika bestudeert. “Er is veel onderzoek nodig … er zijn hier veel onbekenden.”
Er zijn ongeveer 2 miljoen zeehonden die heen en weer migreren tussen Zuid-Afrika, Namibië en Angola langs de zuid- en westkust van Afrika. De meest waarschijnlijke mogelijkheid, zei van Helden, is dat hondsdolheid voor het eerst werd overgedragen op zeehonden door jakhalzen in Namibië, waar de wolfachtige dieren zeehondenwelpen jagen op de kustlijn.
De genen van het rabiësvirus die in de zeehonden werden aangetroffen, kwamen overeen met de rabiës bij de zwartrugjakhalzen in Namibië. Het toonde ook aan dat rabiës tussen zeehonden werd overgedragen, omdat de meeste virussequenties nauw verwant waren, zei ze.
“Het heeft zich dus in principe gevestigd in de zeehondenpopulatie en wordt in stand gehouden doordat ze elkaar bijten”, aldus van Helden.
De zeehonden leven in de nabijheid van mensen op plekken in Zuid-Afrika, met name op stranden rond de stad Kaapstad. De stad heeft waarschuwingen afgegeven aan de lokale bevolking, zei Gregg Oelofse, hoofd van het kust- en milieubeheer van Kaapstad.
De autoriteiten waren de afgelopen drie jaar verbijsterd door berichten over extreem agressieve zeehonden en een toename van zeehondenaanvallen op mensen, van wie sommigen gebeten waren. Er zijn geen menselijke gevallen van hondsdolheid geregistreerd als gevolg hiervan.
Oelofse zei dat de autoriteiten van de stad zijn begonnen met het vaccineren van de kleine aantallen zeehonden in twee populaire havens van Kaapstad, waar ze als een attractie worden beschouwd.
Eén van de positieve hondsdolheidstesten werd uitgevoerd op een zeehondenkarkas dat in augustus 2022 was verzameld. Dat betekent dat hondsdolheid al minstens twee jaar onder de zeehondenpopulatie aanwezig was, aldus Oelofse.
“Het is er al langer dan we weten”, zei hij.
Volgens deskundigen zijn er nog veel onduidelijkheden.
Het is moeilijk om de dynamiek van de overdracht op de lange termijn te voorspellen, aldus Dave Daigle, woordvoerder van het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention. Hij merkte op dat eerdere gevallen van rabiësvirussen in nieuwe gastheren terechtkwamen en vervolgens uitstierven. In 2021 verspreidden grijze vossen in de VS bijvoorbeeld twee jaar lang de rabiësvirusvariant van de wasbeer, waarna de overdracht stopte.
Het Amerikaanse agentschap voor volksgezondheid houdt de situatie in Zuid-Afrika nauwlettend in de gaten, maar heeft nog geen “duidelijk bewijs gezien dat dit een probleem op de lange termijn zal zijn”, aldus Daigle.
Een andere onbekende is of het vaccin effectief zal zijn bij zeehonden. Het is nooit getest, maar experts denken dat het zou moeten werken.
Er is ook een logistieke vraag, zei van Helden: hoe vaccineer je een aanzienlijk aantal zeehonden die grotendeels in de oceaan leven en heen en weer migreren langs een kustlijn die meer dan 3.500 kilometer (2.170 mijl) lang is? Landdieren kunnen worden gevaccineerd door aas te laten vallen dat orale vaccins vrijgeeft wanneer ze worden gegeten, maar zeehonden eten over het algemeen alleen levende vis, merkte ze op.
Zuid-Afrikaanse functionarissen werken samen met internationale experts.
Zeehondenonderzoeker Hofmeyr zei dat sommige andere zeehondensoorten in contact komen met Kaapse pelsrobben en vervolgens naar andere delen van de wereld reizen. Dat is een reden tot bezorgdheid voor verdere verspreiding.
“De kans dat dat gebeurt is erg klein, maar de gevolgen als het gebeurt zijn erg belangrijk”, zei hij.