TEL AVIV – Na meer dan een jaar van verwoestende oorlog zal zondag het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas ingaan, waarmee het vijftien maanden durende conflict tussen Israël en de Palestijnse militante groepering in de Gazastrook wordt onderbroken.
De deal is de belangrijkste doorbraak in de oorlog, maar de uitvoering ervan is complex en kwetsbaar. Het vereist samenwerking tussen Palestijnse militante groeperingen, het Internationale Rode Kruis, het Israëlische leger, bemiddelaars uit meerdere landen en een Israëlische regering wiens coalitie begint te wankelen nu harde ministers hun afkeuring uiten.
Aanbevolen video’s
De pauze heeft de stemming in Gaza opgewekt, waar 90% van de bevolking ontheemd is geraakt door Israëls straffende grond- en luchtbombardementen, en grote delen van het grondgebied in puin liggen.
In Israël zijn families wanhopig op zoek naar familieleden die Hamas gevangen nam tijdens de grensoverschrijdende aanval van 7 oktober 2023 die de oorlog veroorzaakte. Israël zegt dat er nog steeds 98 gijzelaars worden vastgehouden in Gaza, maar er is weinig bekend over hun omstandigheden, ook niet of ze überhaupt nog in leven zijn.
Wat zal er zondag gebeuren?
Het staakt-het-vuren gaat om 08.30 uur lokale tijd (06.30 GMT) in. Volgens het plan moeten drie levende vrouwelijke gijzelaars na 16.00 uur (14.00 uur GMT) worden vrijgelaten. Kort daarna zal Israël ongeveer 95 Palestijnse gevangenen vrijlaten, veelal minderjarig of vrouwelijk.
Hamas zou Israël zaterdagmiddag de namen van de drie gijzelaars verstrekken, maar zaterdagavond laat had Israël de namen nog steeds niet ontvangen. De namen mogen pas openbaar worden gemaakt nadat de gijzelaars zijn teruggestuurd en officieel geïdentificeerd.
In Zuid-Israël zullen de scholen pas om 10.00 uur beginnen, in afwachting dat Hamas raketten richting Israël zou kunnen lanceren vlak voordat het staakt-het-vuren begint.
Israëlische troepen in Gaza zullen voornamelijk worden ingezet langs de grenzen van het gebied met Israël en Egypte, en aanwezig blijven op een weg die het noorden en het zuiden van Gaza scheidt, volgens een kaart die door het Israëlische leger is vrijgegeven.
Ondertussen zullen naar verwachting honderden vrachtwagens met broodnodige humanitaire goederen Gaza binnenstromen.
Wat gebeurt er in de eerste week?
Als het staakt-het-vuren stand houdt, is de volgende uitwisseling vastgesteld op de zevende dag van het staakt-het-vuren, oftewel 25 januari. Hamas wordt verondersteld vier levende vrouwelijke gijzelaars vrij te laten. In ruil daarvoor zal Israël voor elke gijzelaar tussen de 30 en 50 Palestijnse gevangenen vrijlaten.
Ook op de zevende dag beginnen de grondtroepen van Israël zich terug te trekken van de centrale weg die het gebied doorsnijdt, bekend als de Netzarim-corridor. Dit zal de Palestijnen die uit het noorden van Gaza zijn verdreven, in staat stellen terug te keren naar wat er nog over is van hun huizen.
Veiligheidsmaatregelen, waaronder de inspecties van Palestijnen die naar het noorden trekken, worden nog steeds uitgewerkt, aldus een Israëlische militaire functionaris die sprak op voorwaarde van anonimiteit en volgens militaire richtlijnen.
Bij elke uitwisseling worden de gevangenen pas vrijgelaten nadat de gijzelaars veilig in Israël zijn aangekomen. Alle Palestijnse gevangenen die zijn veroordeeld voor dodelijke aanvallen zullen worden verbannen, naar Gaza of naar het buitenland. Sommigen zullen voor drie jaar verbannen worden, anderen voorgoed.
De grensovergang bij Rafah tussen Gaza en Egypte zal naar verwachting “binnenkort” in gebruik worden genomen, aldus Egyptische functionarissen, terwijl ze zich voorbereiden op een golf van humanitaire hulp in Gaza. De grensovergang, Gaza’s belangrijkste toegangspoort tot de buitenwereld, is gesloten sinds het Israëlische leger het gebied afgelopen mei innam.
De Egyptische minister van Buitenlandse Zaken Badr Abdelatty zei zaterdag dat Egypte hoopt meer dan 600 vrachtwagens met hulpgoederen per dag naar Gaza te kunnen vervoeren, bijna drie keer zoveel als de piekniveaus tijdens de oorlog. “Het belangrijkste nu, naast de duurzaamheid van het staakt-het-vuren, is het oplossen van de rampzalige humanitaire situatie in de Gazastrook”, zei hij.
Wat is de eerste fase?
De eerste fase duurt zes weken, oftewel 42 dagen. In totaal zal Hamas 33 gijzelaars vrijlaten in ruil voor bijna 2.000 Palestijnen die door Israël worden vastgehouden. Er is geen informatie over hoeveel gijzelaars in de eerste groep van 33 nog in leven zijn. De gijzelaars die het meest waarschijnlijk op de lijst staan, zijn vrouwen, kinderen, ouderen en zieke gijzelaars.
Tot de gevangenen en gedetineerden die Israël zal vrijlaten behoren ruim 700 Palestijnse gevangenen uit de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever en Jeruzalem, die Israël beschuldigt van betrokkenheid bij militante activiteiten, evenals bijna 1.200 Palestijnen uit Gaza die in Israëlische detentie worden vastgehouden.
Naarmate het staakt-het-vuren vordert, zullen elke week drie gijzelaars worden vrijgelaten in ruil voor gevangenen en gedetineerden.
Tegen het einde van de zesde week zullen alle resterende gijzelaars op de oorspronkelijke lijst van 33 gijzelaars worden vrijgelaten.
Wat gebeurt er daarna?
Tijdens de derde week van het staakt-het-vuren zullen de partijen onderhandelingen openen over “Fase 2”, die tot doel heeft de oorlog volledig te beëindigen.
Maar er zijn weinig details over wat er na de eerste zes weken gebeurt. Om beide partijen ervan te overtuigen het staakt-het-vuren te ondertekenen, lieten buitenlandse bemiddelaars de tweede fase bijzonder dubbelzinnig achter.
De grote lijnen zeggen dat alle resterende gijzelaars in Gaza, zowel levend als dood, zullen worden vrijgelaten in ruil voor een volledige Israëlische terugtrekking uit de Gazastrook en een ‘duurzame rust’.
Israël zegt dat het niet zal instemmen met een volledige terugtrekking totdat de militaire en politieke capaciteiten van Hamas zijn geëlimineerd, waardoor het land niet langer kan regeren. Hamas weigert de laatste Israëlische gijzelaars uit te leveren totdat Israël de oorlog beëindigt en al zijn troepen heeft teruggetrokken.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft, in de hoop zijn extreemrechtse bondgenoten ervan te overtuigen in zijn wankele regeringscoalitie te blijven ondanks hun verzet tegen een staakt-het-vuren, het publiek geen garanties gegeven dat Israël fase 2 zal halen. Dat maakt veel families van gijzelaars bang dat dierbaren die zich nog in Gaza bevinden, achtergelaten zullen worden.
“We moeten ons vermogen beschermen om weer te gaan vechten als dat nodig is”, zei Netanyahu zaterdag laat.