BRUSSEL – Op een wrede dag voor de broze en bejaarde paus Franciscus, rukten de koning van België, de premier en de rector van de katholieke universiteit die hem hier uitnodigde, allemaal het instituut binnen waar hij aan het hoofd staat voor een spectrum aan zonden: voor het verdoezelen van gevallen van seksueel misbruik door geestelijken en het ver achterlopen van de tijd wat betreft het omarmen van vrouwen en de LGBTQ+-gemeenschap in de kerk.
En dat was alles voordat Franciscus de mensen ontmoette die het zwaarst getroffen waren door de katholieke kerk in België – de mannen en vrouwen die als kinderen door priesters werden verkracht en misbruikt. Zeventien overlevenden van misbruik brachten vrijdagavond twee uur met Franciscus door, vertelden hem over hun trauma, schaamte en pijn en eisten herstelbetalingen van de kerk.
Aanbevolen video’s
Ondanks dit alles uitte Franciscus zijn spijt, smeekte om vergeving en beloofde al het mogelijke te doen om ervoor te zorgen dat dergelijke misbruiken nooit meer zouden voorkomen. “Dit is onze schaamte en vernedering”, zei hij in zijn eerste openbare opmerkingen op Belgische bodem.
Franciscus heeft eerder landen bezocht met een ellendige erfenis van kerkelijk wangedrag. Hij verontschuldigde zich in 2018 aan de Ierse overlevenden van misbruik en reisde in 2022 naar Canada om boete te doen voor de door de kerk gerunde residentiële scholen die generaties inheemse volkeren hebben getraumatiseerd.
Maar het is moeilijk om één dag te bedenken waarop de leider van de 1,3 miljard leden tellende katholieke kerk werd onderworpen aan zulke krachtige, publieke kritiek van de hoogste institutionele figuren van een land – het koningshuis, de regering en de academische wereld – op de misdaden van de kerk en haar schijnbare toondove reacties op de eisen van de hedendaagse katholieken.
Luc Sels, de rector van de Katholieke Universiteit Leuven, waarvan de 600ste verjaardag de officiële reden was voor Franciscus’ reis naar België, vertelde de paus dat de misbruikschandalen het morele gezag van de kerk zo hadden verzwakt dat zij er goed aan zou doen om te hervormen als zij dat wil. geloofwaardigheid en relevantie te herwinnen.
“Zou de kerk niet een warmere plek zijn als vrouwen een prominente plaats zouden krijgen, de meest prominente plaats, ook in het priesterschap?” vroeg Sells aan de paus.
“Zou de kerk in onze regio geen moreel gezag verwerven als zij niet zo rigide zou zijn in haar benadering van gender- en diversiteitsvraagstukken? En als dat wel het geval zou zijn, zoals de universiteit dat doet, de armen meer zou openen voor de LHBTQ+-gemeenschap?” vroeg hij.
De commentaren weerspiegelden zeker de standpunten van de Europese sociaal-progressieven. Maar ze weerspiegelden ook de hervormingsgezinde kerk die Franciscus tot op zekere hoogte heeft omarmd in zijn poging de universele kerk relevanter en responsiever te maken voor de katholieken van vandaag.
De dag begon toen koning Filip Franciscus verwelkomde in het kasteel van Laken, de residentie van de Belgische koninklijke familie, en daarbij de schandalen over misbruik en gedwongen adoptie aanhaalde door te eisen dat de kerk “onophoudelijk” zou werken om de misdaden goed te maken en de slachtoffers te helpen genezen.
Hij werd gevolgd door premier Alexander De Croo, die in uitzondering op het typische Vaticaanse protocol ook mocht spreken. Hij maakte van de gelegenheid van een face-to-face publieke ontmoeting gebruik om “concrete stappen” te eisen om de volledige omvang van het misbruikschandaal bekend te maken en de belangen van de slachtoffers boven die van de kerk te stellen.
“Slachtoffers moeten gehoord worden. Ze moeten in het centrum staan. Ze hebben recht op de waarheid. Misdaden moeten erkend worden”, zei hij tegen de paus. “Als er iets misgaat, kunnen we geen doofpotoperaties accepteren”, zei hij. “Om in de toekomst te kunnen kijken, moet de kerk haar verleden blootleggen.”
Het was een van de scherpste welkomsttoespraken die ooit tot de paus zijn gericht tijdens een buitenlandse reis, waarbij de deftige dictaten van het diplomatieke protocol openbare opmerkingen doorgaans vrij van verontwaardiging houden.
Maar de toon onderstreepte hoe rauw het misbruikschandaal nog steeds is in België, waar twee decennia van onthullingen over misbruik en systematische doofpotoperaties de geloofwaardigheid van de hiërarchie hebben verwoest en hebben bijgedragen aan een algehele achteruitgang van het katholicisme en de invloed van de eens zo machtige kerk.
Over het algemeen verwelkomden de slachtoffers de woorden van zowel de kerk als de staat. Overlevende Emmanuel Henckens zei dat “ze tot op zekere hoogte naar de kern van het kwaad gingen. Hij zei dat het niet langer mogelijk was om de andere kant op te kijken.”
Maar een andere overlevende van het misbruik, Koen Van Sumere, zei dat het nu essentieel is voor de kerk om de slachtoffers substantiële financiële schikkingen te bieden.
“Als je in de richting van vergeving en verzoening wilt komen, is het niet voldoende om alleen maar ‘het spijt me’ te zeggen, maar moet je de gevolgen ervan dragen en de schade vergoeden”, aldus Van Sumere. Hij zei dat wat de Belgische kerk tot nu toe had betaald ‘een aalmoes bedroeg’ en dat de schikking die hij ontving voor zijn misbruik niet eens de kosten van zijn therapie dekte.
De slachtoffers, van wie er zeventien Franciscus vrijdagavond ontmoetten in de residentie van het Vaticaan, hadden hem een open brief geschreven waarin ze een universeel systeem van kerkelijke herstelbetalingen eisten voor hun trauma’s. In een verklaring na de bijeenkomst zei het Vaticaan dat Franciscus hun verzoeken zou bestuderen.
“De paus kon luisteren en hun lijden van dichtbij meemaken, hij sprak zijn dankbaarheid uit voor hun moed en het gevoel van schaamte voor wat zij als kinderen hebben geleden vanwege de priesters aan wie ze waren toevertrouwd, en hij noteerde de verzoeken die aan hem waren gedaan, zodat hij zou ze kunnen bestuderen”, aldus een verklaring van de woordvoerder van het Vaticaan.
De onthullingen over het gruwelijke misbruikschandaal in België zijn de afgelopen kwart eeuw in stukjes naar buiten gekomen, onderbroken door een bom in 2010 toen de langstzittende bisschop van het land, de bisschop van Brugge, Roger Vangheluwe, zonder straf mocht aftreden nadat hij had toegegeven dat hij zijn neef seksueel had misbruikt. voor 13 jaar.
Franciscus heeft Vangheluwe pas eerder dit jaar uit zijn ambt gezet, in een poging die duidelijk bedoeld was om vóór zijn bezoek een aanhoudende bron van verontwaardiging onder de Belgen weg te nemen.
In september 2010 bracht de kerk een rapport van 200 pagina’s uit waarin stond dat 507 mensen verhalen hadden geuit over misbruik door priesters, ook toen ze nog maar twee jaar oud waren. Het rapport identificeerde ten minste dertien zelfmoorden door slachtoffers en pogingen van zes anderen.
Slachtoffers en voorstanders zeggen dat deze bevindingen slechts het topje van de ijsberg waren en dat de werkelijke omvang van het schandaal veel groter is.
In zijn opmerkingen benadrukte Franciscus dat de kerk het misbruikprobleem ‘krachtig en resoluut aanpakt’ door preventieprogramma’s te implementeren, naar de slachtoffers te luisteren en hen te begeleiden bij hun genezing.
Maar na de verbazingwekkende verontwaardiging door de premier en de koning, ging Franciscus van het script af om de schaamte van de kerk over het schandaal te uiten en zijn voornemen uit te spreken om er een einde aan te maken.
“De kerk moet zich schamen en om vergeving vragen en proberen deze situatie met christelijke nederigheid op te lossen en alle mogelijkheden aan te wenden zodat dit niet meer gebeurt”, zei Franciscus. “Maar zelfs al was het maar één (slachtoffer), het is genoeg om je te schamen.”
De premier, de koning en de paus verwezen ook naar een nieuw kerkelijk schandaal dat België in beroering bracht, vanwege de zogenaamde ‘gedwongen adopties’, die een weerspiegeling vormden van eerdere onthullingen over de zogenaamde moeder- en babyhuizen in Ierland.
Na de Tweede Wereldoorlog en tot in de jaren tachtig werden veel alleenstaande moeders door de Belgische kerk gedwongen hun pasgeboren kinderen ter adoptie aan te bieden, waarbij het geld van eigenaar wisselde.
Franciscus zei dat hij “bedroefd” was toen hij van deze praktijken hoorde, maar zei dat dergelijke criminaliteit “vermengd was met wat helaas de heersende opvatting was in alle delen van de samenleving op dit moment.”