PAMPLONA – Bill Hillmann is drie keer geraakt tijdens het rennen met de stieren in Spanje, maar hij zou het San Fermin-festival van dit jaar voor geen goud willen missen.
Het markeert de 100ste verjaardag van de publicatie van het boek “The Sun Also Rises” van Ernest Hemingway, waarmee de toekomstige Nobelprijswinnaar literaire bekendheid kreeg en Pamplona op de kaart werd gezet voor miljoenen mensen over de hele wereld.
Aanbevolen video’s
Maandag begon het festival met vuurwerk op een bomvol plein. Dinsdag is de eerste van acht bullruns.
Hemingway’s roman uit 1926 fascineerde generaties lezers met zijn sexy Jazz Age-verhaal over Amerikaanse en Britse bohemiens die een innerlijke leegte probeerden te vullen met de afleiding van exotische reizen, enorme hoeveelheden alcohol en het kwellende streven naar onmogelijke liefde.
Door het succes werd ‘The Sun Also Rises’ een hoeksteen van de Amerikaanse literaire canon, vergelijkbaar met ‘The Great Gatsby’ van F. Scott Fitzgerald. Het maakte ook de term ‘verloren generatie’ populair om de hechte groep schrijvers uit het begin van de 20e eeuw te beschrijven die naar Parijs waren geëmigreerd. Hemingway’s korte stijl veranderde voor altijd de Amerikaanse literatuur. In het Spaans wordt de titel vertaald als ‘Fiesta’.
Hillmann, afkomstig uit Chicago, was 19 toen Hemingway’s levendige weergave van het stierenrennenfestival hem voor het eerst boeide, vooral beschrijvingen van gemiddelde Spanjaarden die hun leven riskeerden terwijl ze door de straten sprintten om de stieren naar de arena te leiden tijdens het negendaagse festival.
Sinds die literaire ontmoeting heeft de 44-jarige Hillmann honderden keren meegelopen met de stieren in Spanje, waarbij hij zowel zijn reizen naar Pamplona als zijn deelname aan tientallen andere stierenrennen in andere Spaanse steden meetelt. Zijn verliefdheid op Hemingway en Pamplona is nooit afgenomen, ook al stierf hij bijna toen hij werd doorboord door een stierenhoorn.
Hillmanns waardering bracht hem ertoe een doctoraat in het Engels te behalen, en nu is het zijn beurt om “The Sun Also Rises” te doceren aan de East-West University in Chicago, en te schrijven over het stierenrennen.
Amerikanen vormen de grootste groep buitenlandse bullrunners
Hillmann is slechts een van de vele Amerikanen die geïnspireerd zijn om naar Spanje te reizen om het festival met eigen ogen te zien. Hoewel het rennen met stieren een geliefd lokaal gebruik is voor Spaanse waaghalzen, zijn Amerikanen nog steeds de leidende groep buitenlanders die rennen op het San Fermin-festival. In 2022 was 16% van de stierenlopers Amerikaans, het grootste percentage onder buitenlanders en vier keer meer dan die uit buurland Frankrijk, aldus het stadhuis van Pamplona.
De in Dallas gevestigde touroperator Bruce Anderson, wiens bedrijf ‘Running Of The Bulls’ door de jaren heen duizenden Amerikanen naar San Fermin heeft geholpen, zegt dat het werk van Hemingway het festival tot een bestemming op de bucketlist heeft gemaakt. Dit jaar brengt zijn bedrijf 1.400 mensen naar het festival, waarvan ruim tweederde uit de Verenigde Staten.
“Er gaat veel energie en opwinding gepaard met de herinnering aan dat boek en de impact die het heeft gehad”, zegt Anderson, zelf al zijn hele leven een fan van Hemingway. Hij sprak in Pamplona’s art deco Café Iruña, dat een belangrijke rol speelt als drinkplek in ‘The Sun Also Rises’ en waar tegenwoordig een levensgroot standbeeld staat van Hemingway die met zijn buik tegen de bar aan zit.
En Anderson lijkt met zijn dikke witte baard op een Hemingway-look. Lokale Spanjaarden roepen hem vaak toe: “Papa!” – een bijnaam voor hun geadopteerde held.
Het is onmogelijk om Hemingway in Pamplona te vermijden
Hemingway is geëtst in het landschap van Pamplona. Hotels en bars hebben arrestaties van hem of tekenen dat hij daar ooit is geweest. Buiten de arena van Pamplona, waar ook een standbeeld van de schrijver staat, hangt een groot spandoek ter ere van de roman, inclusief een citaat dat laat zien hoe het festival de schrijver sprakeloos achterliet: “Op zondagmiddag 6 juli ontplofte het feest. Er is geen andere manier om het te beschrijven.”
Toen Hemingway zijn laatste bezoeken aan Pamplona bracht, bezocht hij het Perla Hotel; In zijn suite staan nog meubels uit de jaren vijftig, toen hij daar verbleef. De kamer, die uitkijkt op de stierenrenroute, heeft ook twee glazen boekenkasten met tientallen exemplaren van ‘The Sun Also Rises’.
“Hemingway heeft veel voor Pamplona gedaan omdat hij het over de hele wereld bekend maakte”, zegt Fernando Hualde, die vier decennia als receptioniste in het hotel werkte.
De nalatenschap van Hemingway is in de loop van de tijd ingewikkeld geworden
De lokale erfenis van Hemingway is echter gemengd.
Naast feministische kritiek op zijn hypermannelijke publieke persoonlijkheid, heeft Hemingway kritiek gekregen van de dierenrechtenbeweging vanwege zijn lof voor stierenvechters. In ‘The Sun Also Rises’ morst hij veel meer inkt op de beschrijvingen van hun moed dan op de stierenrennen.
Dierenwelzijnsactivist Brook Spurling zei tijdens een protest tegen de stierengevechten in San Fermin: “Hemingway schreef over heel veel thema’s die vandaag de dag niet in de samenleving zouden worden geaccepteerd. Hij schrijft over de jacht, over oorlog, en we willen deze thema’s vandaag de dag niet waarderen.”
Hualde zegt dat sommige inwoners van Pamplona zijn vroege promotie van het festival betreuren vanwege de kwalen van het overtoerisme dat de slaperige provinciestad nu ervaart.
Pamplona heeft 200.000 inwoners en ontvangt ruim een miljoen extra mensen voor het festival. Hoewel de meeste Spanjaarden zijn, komt ongeveer 15% van de feestvierders uit het buitenland. En velen, vooral de jongere bezoekers, volgen Hemingway’s voorbeeld van overmatig drinken.
Sommige lokale bewoners zijn trots op plekken die niet door Hemingway zijn aangeraakt. Lokale literatuurprofessor Gabriel Insausti van de Universiteit van Navarra in Pamplona herinnert zich dat hij in een bar was met een bord met de tekst ‘Hemingway was niet hier.’
“Over het algemeen is Hemingway een product geworden van een franchise die verband houdt met het San Fermin-festival en die zijn roman in de schaduw heeft gesteld”, zei Insausti. “Mensen weten wie Hemingway is, maar ze hebben zijn roman niet gelezen.”
Maar de kracht van Hemingway’s Engelse proza leeft voort
Hillmann zei dat het hoge percentage onervaren buitenlanders tegenwoordig de stierenrennen in Pamplona bijzonder gevaarlijk maakt. De laatste dood vond plaats in 2009, maar stoten en andere verwondingen komen vaak voor. Beginnende hardlopers kunnen gemakkelijk in paniek raken en een verkeerde beweging maken, wat een kettingbotsing kan veroorzaken of iemand in het pad van een stier kan sturen.
Hij werd in 2014 zwaar getroffen toen hij zei dat hij door een slechte manoeuvre van een collega-loper werd blootgesteld aan een stier. Hij dacht dat hij doodging, zoveel bloed stroomde uit zijn been.
Hemingway’s kleindochter, actrice Mariel Hemingway, herinnert zich dat ze ‘als royalty’ werd behandeld toen ze jaren geleden San Fermin bezocht. Mariel, die heeft geschreven en gesproken over de strijd van haar grootvader tegen een psychische aandoening die tot zijn zelfmoord in 1961 leidde, is ervan overtuigd dat zijn werk zal blijven bestaan.
Die fascinatie voor de dood is eveneens tijdloos.
“Ik denk dat hij iets heeft vastgelegd dat nooit zal verdwijnen.”