JEDDA – Arabische vrouwelijke filmregisseurs hebben de afgelopen jaren geholpen het landschap van de Arabische cinema te veranderen, door verhalen te presenteren die nog niet eerder zijn verteld en ruimte te claimen in een industrie in een regio die zelden ruimte biedt aan vrouwen om te groeien.
Vier invloedrijke vrouwelijke regisseurs namen dit jaar deel aan het Red Sea Film Festival in Jeddah, wat de weg vrijmaakte voor meer diverse verhalen in de Arabische cinema.
Aanbevolen video’s
Het festival, dat 38 regisseurs samenbrengt, toont de zware investeringen van Saoedi-Arabië in film, gaming en sport als onderdeel van zijn bredere transformatie-inspanningen. Sommige rechtengroepen hebben deze acties bekritiseerd en zeggen dat ze dienen om de aandacht af te leiden van de staat van dienst op het gebied van de mensenrechten van het koninkrijk, inclusief het hoge aantal executies en de beperkingen op de vrije meningsuiting.
Cherien Dabis
De Palestijns-Amerikaanse filmmaker Cherien Dabis bracht haar nieuwe film ‘All That’s Left of You’ in première, een multigenerationeel verhaal over de ervaringen van één familie, vanaf de Nakba uit 1948, Arabisch voor catastrofe, de massale verdrijving van Palestijnen vóór en tijdens de Arabisch-Israëlische oorlog die volgde op de oprichting van Israël, tot 2022. De film behandelt thema’s als Palestijnse ontheemding en persoonlijk verlies.
“Het vertelt het verhaal van één familie gedurende drie generaties en hoe zij de Nakba in 1948 en de voortdurende bezetting overleven”, zei ze. “Het geeft mensen context voor hoe we zijn gekomen waar we nu zijn en laat zien hoeveel Palestijnen de afgelopen decennia hebben moeten doorstaan.”
Dabis, geboren en getogen in de Verenigde Staten uit Palestijns-Jordaanse ouders, zei dat haar passie en inspiratie om filmmaker te worden voortkwam uit een gebrek aan authentieke Arabische en Palestijnse vertegenwoordiging in de westerse media. “Ik werd me ervan bewust dat ik de storytelling in wilde gaan om onze authentieke verhalen te vertellen, omdat ik ons nergens kon vinden”, zegt ze.
Ze zei dat opgroeien in de VS betere kansen bood voor een carrière in de filmwereld dan in de Arabische wereld, maar dat het racisme waarmee haar familie te maken kreeg haar verlangen versterkte om schadelijke stereotypen aan te vechten. “Mijn ervaring in de diaspora heeft mij ertoe aangezet verhalenverteller te worden”, zegt ze.
En ze had nog steeds moeite om serieus genomen te worden, omdat ze de druk voelde om een meer gezaghebbende, zelfs mannelijke toon aan te slaan om de veronderstellingen over vrouwelijke regisseurs te weerleggen. “Er bestaat een beeld van vrouwelijke filmmakers die overdreven emotioneel zijn of niet in staat zijn een set te beheersen”, zei ze. “Velen van ons vonden dat we deze oneerlijke ideeën moesten overwinnen.”
Haar film ‘All That’s Left of You’ won op het Red Sea Film Festival de Silver Yusr Feature Film Award, waaraan een prijs van $ 30.000 is verbonden.
Shahad Ameen
De Saoedische filmmaker Shahad Ameen kwam naar voren als een van de opvallende stemmen op het festival van dit jaar. Haar nieuwste film, ‘Hijra’, won de Yusr Juryprijs en markeerde een nieuwe mijlpaal in haar carrière.
“Hijra” vertelt het verhaal van drie vrouwen – een grootmoeder en haar twee kleindochters – op reis van Taif naar Mekka om de hadj, de islamitische pelgrimstocht, te verrichten. Wanneer een van de kleindochters plotseling in de woestijn verdwijnt, volgt de film de zoektocht naar haar in het zuiden van Saoedi-Arabië.
Ameen voert haar passie voor filmmaken terug tot haar kindertijd, geïnspireerd door de historische televisiedrama’s die ooit de Arabische schermen domineerden. “Ik vond dat we als Arabieren onze stem door onszelf moeten laten horen, en niet iemand anders namens ons moeten laten spreken”, zei ze.
Ameen zei dat de veranderingen die zich in Saoedi-Arabië ontvouwen en de groei van het Red Sea Film Festival haar reis in het maken van films rechtstreeks hebben bepaald. “Tien jaar geleden hadden we hier niet van kunnen dromen”, zei ze, en noemde het festival een keerpunt voor de cinema in het koninkrijk.
Ze zei dat het maken van films een onzekere weg blijft voor Arabische vrouwen, die constant doorzettingsvermogen vereisen zonder garanties op succes. “Elke film is een nieuw begin”, zei ze, waarbij ze opmerkte dat regisseurs investeerders, festivals en publiek herhaaldelijk moeten overtuigen van hun visie.
Amira Diab
Amira Diab’s reis naar het maken van films was niet traditioneel. Ze was een voormalig financieel beleggingsprofessional gevestigd in Manhattan en vond haar roeping na het zien van ‘Omar’, de voor een Oscar genomineerde film van de Palestijnse regisseur Hany Abu-Assad – die later haar echtgenoot zou worden. De film en hun connectie trokken haar de wereld van de cinema binnen.
Diab ging filmproductie studeren in Los Angeles en werkte samen met Abu-Assad als producer. Ze regisseerde twee korte films en werkte samen met haar man aan een serie. Een van haar doorbraakmomenten kwam met de korte film ‘As a Husband’, onderdeel van de Netflix-anthologie ‘Love, Life, and What’s Between’.
De film vond diepe weerklank bij het publiek omdat hij de emotionele dualiteit van het leven in de Palestijnse gebieden vastlegde. “Mensen vertelden me dat ze er zoveel van zichzelf in zagen. Zo is het leven in Palestina: vreugde verandert in rouw en dan weer in vreugde. Maar er is altijd een sprankje hoop”, zei ze.
Diab’s speelfilm ‘Wedding Rehearsal’ begon als een verhaal dat zijn wortels had in de Palestijnse gebieden, maar evolueerde naar Egypte – een beslissing die volgens haar het culturele bereik van het verhaal vergrootte. “Egypte heeft zo’n rijk, divers sociaal weefsel”, zei ze. “En ik heb samengewerkt met geweldige mensen als Nelly Karim en Sherif Salama. Egypte heeft mij echt omarmd.”
Ook al heeft ze ervaring in Hollywood, Diab blijft zich inzetten voor het vertellen van Arabische verhalen waarin de stem van vrouwen centraal staat. “Natuurlijk zien vrouwen de wereld anders. Daarom zijn onze stemmen belangrijk”, legde ze uit. “Maar het betekent niet dat mannen niet over vrouwen kunnen schrijven – het betekent alleen dat bepaalde emotionele details alleen vrouwen volledig op het scherm kunnen brengen.”
Zain Duraie
Zain Duraie zei dat haar liefde voor filmmaken begon toen ze als 10-jarige met haar vader naar ‘Titanic’ keek in Amman, Jordanië. Ze raakte niet gefascineerd door het liefdesverhaal, maar door hoe het schip zonk – hoe de film werd gemaakt. Die vonk veranderde in een passie die werd gevoed door schooltheater en later verfijnd aan de Toronto Film School.
Op het Red Sea International Film Festival ging Zain in première met haar eerste speelfilm, ‘Sink’, over een moeder die worstelt met haar geesteszieke zoon, een onderwerp dat in de Arabische cinema vaak over het hoofd wordt gezien.
Duraie begon haar carrière onderaan en nam elke rol op zich die ze maar kon, van productieassistent, assistent-regisseur en producer, voordat ze haar eigen films regisseerde. ‘Ik droeg zwaar materieel de bergen in’, herinnert ze zich. ‘Mensen zeiden tegen mij: ‘Dit is geen vrouwenwerk”, maar dat duwde haar alleen maar verder. “Ik heb in alles op het gebied van filmmaken gewerkt. Ik wilde het allemaal leren.”
Duraie staat bekend om het aanpakken van diep persoonlijke en sociale problemen, vooral rond geestelijke gezondheid en de vrouwelijke ervaring. “Ik houd ervan om in de dramapsychologie te werken, en ik wil verhalen over vrouwen vertellen – maar ook stereotypen doorbreken”, zei ze. Ze zei dat de Arabische cinema er nog niet is als het gaat om genderinclusie.