Armenië organiseert dinsdag zijn eerste bilaterale top met de Europese Unie, een historisch diplomatiek moment voor de natie in de Kaukasus, die formeel de ambitie heeft uitgesproken om zich bij het blok aan te sluiten en voorzichtig de banden met oude bondgenoot Rusland losmaakt.
De top EU-Armenië in Jerevan volgt op de achtste bijeenkomst van de Europese Politieke Gemeenschap (EPC), die maandag tientallen Europese leiders naar de Armeense hoofdstad bracht om Europese defensiekwesties en de oorlog met Iran te bespreken.
Ondertussen ondertekenden Armenië en de EU tijdens de bilaterale bijeenkomst van dinsdag een connectiviteitspartnerschap om de economische banden te versterken en de veiligheidssamenwerking te verdiepen.
De twee gebeurtenissen onderstrepen hoe Armenië probeert zich naar het westen te keren en de invloed van Rusland af te werpen. De betrekkingen van Armenië met Moskou, zijn oude sponsor en bondgenoot, zijn steeds gespannener geworden sinds 2023, toen buurland Azerbeidzjan de regio Karabach volledig heroverde en een einde maakte aan de decennialange heerschappij van etnisch Armeense separatisten.
De Armeense autoriteiten beschuldigden Russische vredeshandhavers die in de regio waren ingezet, ervan er niet in te zijn geslaagd de aanval van Azerbeidzjan te stoppen. Moskou, druk bezig met de oorlog in Oekraïne, verwierp de beschuldigingen en voerde aan dat zijn troepen geen mandaat hadden om in te grijpen.
Het nastreven van banden met Europa
Sindsdien streeft de regering van de Armeense premier Nikol Pashinyan naar nauwere banden met het Westen, een stap die door de 27 landen van de EU wordt verwelkomd.
Tijdens de openingsceremonie van de top EU-Armenië dinsdag liep António Costa, voorzitter van de Europese Raad, zij aan zij met Pashinyan en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen over de rode loper, terwijl een militaire band voor Armeense en EU-vlaggen speelde.
In haar openingsverklaring zei Von der Leyen dat Europa bereid was Armenië te helpen een regionaal knooppunt te worden voor mondiale handelsroutes, inclusief de aanleg van fysieke infrastructuur.
“We zijn klaar om te investeren in de lokale energieproductie en de energieverbindingen aan de overkant van de Zwarte Zee, en we zijn klaar om uw bloeiende digitale scene te verbinden met de Europese digitale markt en de positie van Armenië in het hart van deze regio te veranderen in een motor van groei”, zei ze.
Het nieuwe connectiviteitspartnerschap tussen de EU en Armenië zal zich richten op het versterken van transport-, energie- en digitale verbindingen. Ondertussen zullen de EU-investeringen in Armenië naar verwachting 2,5 miljard euro ($2,9 miljard) bedragen in het kader van het mondiale gateway-infrastructuurprogramma, aldus beide partijen in een gezamenlijke verklaring.
“De top EU-Armenië van vandaag geeft een duidelijk signaal af van de vaste wil van de EU om onze betrekkingen met Armenië te verdiepen en de samenwerking op veel nieuwe gebieden te versterken”, aldus Costa. “Armenië en zijn bevolking dichter bij de Europese Unie brengen.”
Symbolische bewegingen
De EU, en niet de Verenigde Staten, is in het vacuüm gestapt dat Rusland heeft achtergelaten, zei Giragosian.
“De betrokkenheid van de EU is veel voorzichtiger en veel productiever dan de betrokkenheid van de VS, simpelweg omdat de Europese betrokkenheid op de langere termijn minder provocerend is voor Rusland”, zei hij.
In 2025 keurde het Armeense parlement een wet goed waarin formeel het voornemen van het land werd verklaard om EU-lidmaatschap te zoeken.
Giragosian beschreef de top van dinsdag echter als “een focus op het verdiepen van de reeds bestaande relatie” in plaats van een stap in de richting van kandidatuur, verwijzend naar de alomvattende en verbeterde partnerschapsovereenkomst die de betrekkingen tussen de EU en Armenië regelt sinds de volledige inwerkingtreding ervan in 2021.
“De symbolische betekenis is veel groter als boodschap aan Rusland”, zei hij.
Armenië heeft ook andere symbolische stappen gezet. Het sloot zich in 2023 aan bij het Internationaal Strafhof, een stap die Moskou veroordeelde als een ‘onvriendelijke stap’. De rechtbank heeft een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Russische president Vladimir Poetin, waarin hij wordt beschuldigd van persoonlijke verantwoordelijkheid voor de ontvoeringen van kinderen uit Oekraïne.
Armenië bevroor in 2024 ook zijn deelname aan de door Moskou geleide Collectieve Veiligheidsverdragsorganisatie.
Armenië blijft echter lid van de door Rusland geleide Euraziatische Economische Unie (EEU), een interne markt die het vrije verkeer van goederen, kapitaal en arbeid mogelijk maakt. De organisatie omvat ook Wit-Rusland, Kazachstan en Kirgizië – en Poetin heeft de afwegingen duidelijk gemaakt.
Tijdens gesprekken met Pashinyan in Moskou eerder dit jaar waarschuwde Poetin dat Armenië niet tegelijkertijd tot zowel de EEU als de EU kan behoren, waarbij hij opmerkte dat Jerevan momenteel Russisch aardgas ontvangt tegen prijzen die ver onder de Europese markttarieven liggen. Pashinyan erkende de onverenigbaarheid, maar zei dat Armenië voorlopig het EEU-lidmaatschap kan combineren met verdieping van de EU-samenwerking.
Pashinyan, die sinds 2018 aan de macht is en in juni parlementsverkiezingen wacht, zal politiek profiteren van het internationale profiel van de Europese bijeenkomsten. Giragosian zei dat de regering van Pashinyan waarschijnlijk grotendeels standaard zal worden herkozen, terwijl de oppositie niet in staat is een geloofwaardig alternatief programma aan te bieden.
Maar Giragosian waarschuwde ervoor om het buitenlands beleid van Armenië niet louter als een spil van Rusland naar het Westen te beschouwen.
“Armenië beweegt zich ook voorbij het zwart-wit zero-sum game-paradigma”, zei hij, wijzend op aanzienlijke diplomatieke investeringen in Azië, inclusief die met Japan, Zuid-Korea en China. “Dit gaat niet over het vervangen van Rusland door het Westen. Dit is veel innovatiever, veel geavanceerder.”
Verhoogde spanningen
De top komt ook op een moment van diplomatieke spanningen tussen Azerbeidzjan en de EU. Het Azerbeidzjaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vorige week de EU-ambassadeur ontboden om te protesteren tegen een resolutie van het Europees Parlement waarin de vrijlating van Armeense krijgsgevangenen wordt geëist en waarin kritiek wordt geuit op de behandeling van Armeniërs in Karabach. Wetgevers in Azerbeidzjan stemden vervolgens om alle samenwerking met het Europees Parlement op te schorten.
De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev, die via een videoverbinding de EPC-conferentie toesprak, beschuldigde het Europees Parlement en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, oftewel PACE, van “dubbele standaarden” voor het opleggen van sancties aan de delegatie van Azerbeidzjan.
Er waren ook protesten buiten de locatie van de EPC-top, die omgeven was door strenge beveiliging. Demonstranten hielden foto’s vast van Armeense gevangenen die in Azerbeidzjan werden vastgehouden.
Oppositieleider Aram Sargsyan, hoofd van de Democratische Partij van Armenië, vertelde het Armeense persagentschap dat de Europese functionarissen vóór de verkiezingen steun uitten voor Pashinyan en “de Armeniërs in de gevangenis in Azerbeidzjan zijn vergeten.”
Elise Morton berichtte vanuit Londen. Avet Demourian in Yerevan en Katie Marie Davies in Manchester, Engeland, hebben bijgedragen aan dit rapport.