BARCELONA – En Rosalía zei: “Laat er Lux zijn.”
Rosalía, de mondiale Spaanse popster die bij miljoenen mensen geliefd is omdat ze flamenco combineert met Latijns-Amerikaanse hiphop en reggaeton, heeft haar fans verbaasd met een radicale verandering.
Aanbevolen video’s
Het nieuwe album van de zanger en songwriter, “Lux” (“Light” in het Latijn), is ongegeneerd spiritueel. Vijftien liederen, gezongen in dertien verschillende talen, waaronder fragmenten in het Latijn, Arabisch en Hebreeuws, zijn beladen met een verlangen naar het goddelijke.
En het wordt geprezen van bovenaf.
Xabier Gómez García, bisschop van Sant Feliu de Llobregat, waar Rosalía’s geboorteplaats Sant Esteve Sesrovires bij Barcelona deel van uitmaakt, was een van de eerste kerkleiders die haar werk prees in een open brief aan zijn kudde. Rosalía’s grootmoeder woont volgens het bisdom regelmatig de mis bij in Sant Esteve Sesrovires.
“Toen ik luisterde naar ‘Lux’ en Rosalía die over haar spraken, de context van haar album en het creatieve proces, werd ik geconfronteerd met een proces en een werk dat de musical overstijgt. Hier was een spirituele zoektocht door de getuigenissen van vrouwen met een enorme spirituele volwassenheid, “zei hij.
Uit haar openingstekst, gezongen op piano en treurige cello: ‘Who could live between the two/ First love the world and later love God’, kondigt Rosalía aan dat dit album een breuk is met zijn Grammy-winnende voorgangers. “El mal querer (¨The Bad Loving” in het Spaans) en “Motomami” hadden Rosalía met haar experimentele urban beats tot een van de toonaangevende artiesten in de Spaanse muziekwereld gemaakt.
Ondanks – of dankzij – de diversiteit aan stijlen en liedvormen, variërend van klassieke strijkers, flarden elektronica met een cameo van Björk, een jongenskoor uit een duizend jaar oud klooster, een aria-achtig lied in het Italiaans, een Portugese fado en uiteraard moderne flamenco- en hiphopbeats, kent ‘Lux’ een krachtige start onder de luisteraars. Het heeft deze week vier nummers in Spotify’s Top 50 wereldwijde hitlijst staan, meer dan welke artiest dan ook, inclusief Taylor Swift.
Madonna heeft zichzelf uitgeroepen tot fan van ‘Lux’ en componist Andrew Lloyd Webber heeft het rijkelijk het ‘album van het decennium’ genoemd.
Naar binnen keren
Rosalía, 33, heeft gezegd dat ze zich, na haar succes in meer populaire muziekvormen, door haar lang gekoesterde verlangen naar het spirituele liet leiden bij het maken van ‘Lux’.
“Uiteindelijk is er, in een tijdperk dat niet het tijdperk van geloof, zekerheid of waarheid lijkt te zijn, meer dan ooit behoefte aan een geloof, of een zekerheid, of een waarheid”, vertelde ze vorige maand aan verslaggevers in Mexico-Stad.
Ze zei dat ze zich liet leiden door het concept dat “een kunstenaar minder twijfelt aan zijn roeping wanneer hij in dienst van God werkt dan wanneer hij in dienst van zichzelf werkt.”
Rosalía heeft blijkbaar geen onthullend ‘kom-tot-Jezus’-moment gehad dat gebruikelijk is onder evangelische gelovigen in Amerika. Zoals veel Spanjaarden groeide ze op in het eens zo trouwe katholieke Spanje dat de afgelopen decennia snel is geseculariseerd, vooral onder de jongere generaties, waardoor kerken vooral aan oudere parochianen zijn overgelaten.
Zelfs haar oude muziek flirtte met middeleeuwse religieuze poëzie, waaronder een videoclip uit 2017 waarin ze een gedicht van de 16e-eeuwse Spaanse dichter Sint-Jan van het Kruis op muziek zette.
Terwijl ze katholieke symbolen omarmt en uitdrukking geeft aan haar fascinatie voor vrouwelijke heiligen, lijkt Rosalía de strikt georganiseerde praktijk te mijden en haalt ze ook inspiratie uit andere religies. “Lux” reageert op die diversiteit aan interesses, door op een gegeven moment een soefi-dichteres te citeren.
‘Ik heb veel meer gelezen dan jaren geleden, en ik heb veel heiligenlevens gelezen van vrouwelijke heiligen van over de hele wereld’, zei ze. “Ze hebben mij gedurende dit hele proces begeleid.”
Haar stijl is ook veranderd. Voorbij zijn de hiphopmode en de lange nepnagels die Rosalía nog maar een paar jaar geleden droeg toen ze de Latin Grammy’s stormenderhand veroverde. Vergelijk dat eens met haar blik op de albumhoes van ‘Lux’, waar ze gekleed is in een effen witte nonnensluier met haar armen schijnbaar gevangen in een wit topje, haar blik afgewend.
De cultuurkardinaal van het Vaticaan sluit zich aan bij de fanclub
Ondanks de potentieel controversiële zet om God te vergelijken met een geobsedeerde minnaar in het lied ‘Dios es un stalker’ (‘God is een stalker’ in het Spaans), heeft Rosalía het equivalent van de minister van Cultuur van het Vaticaan voor zich gewonnen.
Kardinaal José Tolentino de Mendonça, prefect van het Vaticaanse Dicasterie voor Cultuur en Onderwijs, vertelde deze maand aan het Spaanse persbureau EFE dat Rosalía een bredere ontevredenheid over de seculiere wereld heeft ontdekt.
‘Als een schepper als Rosalía over spiritualiteit spreekt,’ zei hij, ‘betekent dat dat ze een diepe behoefte in de hedendaagse cultuur weergeeft om spiritualiteit te benaderen, om een innerlijk leven te cultiveren.’
Tussen de liedjes over het geloof vond Rosalía de tijd om deuntjes als ‘La Perla’ (‘De Parel’ in het Spaans) af te spelen, die minachting uitstralen voor een voormalige geliefde.
Die behendige mix van zowel high- als popcultuur maakt deel uit van de aantrekkingskracht van ‘Lux’, zegt Josep Oton, hoogleraar religieuze geschiedenis aan de theologieschool ISCREB in Barcelona.
‘Lux’ interpreteren
‘Lux’ kan intimiderend zijn voor luisteraars, zowel vanwege de uitgebreide orkestratie als de vleugjes esoterische teksten waartoe Rosalía werd geïnspireerd om te schrijven na het lezen van middeleeuwse mystieke dichters en hun verhalen over het ondergaan van een transformatieve vereniging met God door diep gebed en meditatie.
In het opwindende ‘Reliquia’ (‘Relikwie’ in het Spaans) vergelijkt Rosalía zichzelf met vrouwelijke heiligen, waarbij ze de delen van haar lichaam en leven opsomt die ze in steden over de hele wereld heeft achtergelaten als relikwieën voor het behoud van anderen. Haar ‘Mio Cristo Piange Diamanti’ (‘Mijn Christus huilt diamanten’ in het Italiaans) bruist van het extravagante barokke beeld van de juwelen die uit de ogen van de Messias druipen.
In ‘Divinize’ zingt Rosalía over de ‘divina buidor’ (‘goddelijke leegte’ in het Catalaans), een centraal concept van de middeleeuwse mystiek dat zich concentreerde op hoe de ziel verlatenheid moet ervaren om een ruimte te openen waar God kan binnenkomen.
Victoria Cirlot, professor in de geesteswetenschappen aan de Pompeu Fabra Universiteit in Barcelona en expert in de middeleeuwse vrouwelijke mystieke traditie, hield van ‘Lux’ vanwege zijn vermogen om complexe religieuze concepten aan het grote publiek te introduceren, terwijl ze opmerkte dat het ‘een minimalistisch’ voorbeeld van de mystieke traditie is.
Cirlot zei dat het ontroerende ‘La Yugular’ (‘De Jugular’ in het Spaans) rijk is aan mystieke gedachten, omdat de keel, de thuisbasis van de stem en de adem, in veel religieuze tradities wordt geassocieerd als de deur van het lichaam naar het goddelijke.
Maar voor Cirlot is het het hele pakket dat “Lux” zo indrukwekkend maakt.
“Rosalía is niet alleen een geweldige zangeres; ze is een geweldige actrice, en haar lichaamstaal zit vol met mystieke gebaren, zoals het verwringen van haar gezicht in een uitdrukking van extase, van het staren in het niets”, zei Cirlot. “En dan hebben we nog haar geweldige stem, die een gevoel van vlucht creëert.”