SARAJEVO – De openingstekst kan niet duidelijker zijn: “Ik kom uit Bosnië; breng me naar Amerika.” Maar door de klassieker ‘USA’ te herschrijven heeft de Bosnische band Dubioza Kolektiv een lied over desillusie met de American Dream getransformeerd in een viraal volkslied dat Bosnië-Herzegovina’s eigen WK-dromen kracht bijzet.
Aanbevolen video’s
“Het is een interessant verhaal hoe dit nummer in deze vijftien jaar zijn tweede, derde en vierde incarnatie kreeg”, mijmert Vedran Mujagić, bassist van de band die politieke en sociale doelen in hun identiteit heeft verweven. “Het is voortgekomen uit deze satirische kijk op immigratie en (de) American Dream en het werd vertaald in (een) American football-droom voor de hele natie.”
Bosnië-Herzegovina maakt pas zijn tweede optreden op een WK, een doelpunt dat ooit onwaarschijnlijk leek omdat meer traditionele voetbalmachten kwalificatie in de weg stonden. Eind april bracht het late doelpunt van Bosnië tegen Wales het team echter naar een zegevierende strafschoppenserie, een prestatie die het dagen later tegen Italië zou herhalen. De bandleden waren verrast toen fans een spandoek ontvouwden waarop hun teksten stonden, en deze als strijdkreet zongen.
“Ten eerste werkte het als een grapje, maar wat ik het leukste vind is dat de supporters een compleet nieuwe betekenis aan het oude nummer gaven, en dit is het beste voor de band of voor het nummer: wanneer mensen het overnemen en een nieuwe betekenis laden, en dan wordt het de hunne”, zegt toetsenist Brano Jakubović. “Het is niet meer van ons.”
Een eigengoalklacht wordt vrolijk
Het originele ‘USA’ is net zo up-tempo en pakkend – het is moeilijk om niet rond te dwalen en te mompelen: ‘Ik kan niet langer wachten, breng me naar de Verenigde Staten / Breng me naar de Golden Gate, ik zal assimileren’ – maar de gretigheid van de hoofdpersoon om te vluchten glijdt snel af naar ontgoocheling over het leven buiten de Balkan.
De band besloot een bijgewerkte versie af te leveren van wat Jakubović beschrijft als een ‘typisch immigrantenlied’, waarbij nieuwe teksten werden geschreven die passen bij een voetballied. Terwijl ‘USA’ in het Engels is, is deze versie grotendeels in het Bosnisch – ‘zodat mensen het zullen begrijpen’, zegt hij – en vooral over de sport. De taalverandering heeft niets gedaan om de mondiale aantrekkingskracht ervan te verminderen, zoals een snelle bestudering van de commentaren op YouTube suggereert, hoewel er enkele grappen zijn waarvan Jakubović erkent dat ze buiten Bosnië ondoorgrondelijk zouden zijn. (Zie: burek zonder kaas.)
De favoriete nieuwe zin van Jakubović is een kans om iets uit te bannen dat het land sinds het WK van 2014 achtervolgt: “En dat doelpunt tegen Nigeria, dat was nooit buitenspel.”
“Dus dit is als een groot nationaal trauma in Bosnië, dus ik heb het lied en de tekst gebruikt om dit trauma los te laten”, zegt hij.
Hij is daar wrang over, maar trauma is een steunpilaar sinds de onafhankelijkheid van Bosnië tijdens het uiteenvallen van Joegoslavië in 1992. Vrijwel onmiddellijk brak er een interetnische oorlog uit, die tot genocide leidde. Meer dan dertig jaar na het bloedbad in Srebrenica blijft er een diepe verdeeldheid bestaan tussen de Bosnische Serviërs en de Bosnische moslims.
“Voetbal is op dit moment veel meer dan alleen een spel, het is een hoop en het is in wezen een politieke zaak, omdat het alle mensen uit Bosnië bij elkaar bracht, wat meestal niet het geval is”, zegt Jakubović.
Ik kom uit Bosnië, breng me naar … Canada?
De eerste wedstrijd van Bosnië is in Canada, maar de ploeg wordt inderdaad meegenomen naar Amerika. Hun basiskamp bevindt zich in Sandy, Utah, en de andere groepsfasewedstrijden – tegen Zwitserland en Qatar – zijn in de Verenigde Staten. En, zoals Mujagić opmerkt, veel van de spelers zijn geboren in de VS of elders in de diaspora.
“Het zijn kinderen van die mensen die naar buiten gingen op zoek naar een beter leven of als vluchteling of wat hun verhaal ook was. En zij zien en horen deze teksten en dit lied totaal anders dan wij”, zegt hij.
Mujagić denkt dat de oorspronkelijke boodschap van ‘VS’ blijft bestaan nu de Bosniërs nog steeds emigreren. Zodra ze vertrekken, zo merkt hij, “worden ze geconfronteerd met de vijandigheid van de lokale bevolking, de rechtse mensen, en ze willen ze daar gewoon niet hebben.”
“Het is dus een schizofrene situatie waarin je daar naartoe wilt, maar op de een of andere manier weet je dat het aan de andere kant ook niet goed zal gaan”, besluit hij. “Dus in die zin werkt dit nummer nog steeds perfect zoals het voorheen werkte.”
In St. Louis, de thuisbasis van een bloeiende Bosnische gemeenschap, is Admir Hodzic een van de oprichters van de supportersgroep BH Loyals. De 40-jarige ondernemer is geboren in Bosnië en is heen en weer verhuisd tussen zijn thuisland en de VS, vergelijkbaar met de hoofdpersoon van ‘VS’.
“Ik denk dat elke Bosniër die hier woont en begrijpt hoe het systeem werkt en al het andere, de waarheid in dat lied zal vinden, en dat lied is eerlijk gezegd niets anders dan de waarheid”, zegt hij. Er zijn meer kansen in de VS dan elders, zegt hij, maar “het is een kwestie van op je tanden bijten en je door de slechtst mogelijke tijden heen worstelen.”
Hij en zijn medesupporters zijn grote fans van Dubioza Kolektiv en zingen hun volkslied tijdens wedstrijden en kijken naar feestjes. Vaker wel dan niet is het echter de originele ‘VS’.
“Het staat in hun hersenen en hart gegrift”, zegt hij, “en wat er ook gebeurt, ze gaan gewoon terug naar de oude teksten, weet je?”
Sen berichtte vanuit New York.