NEW YORK – Wetenschappers hebben het oudst bekende bewijs gevonden van de pest, die dodelijke uitbraken veroorzaakte, die zo’n 5500 jaar geleden plaatsvond – zo’n 200 jaar eerder dan eerder werd gedacht.
De ziekte heeft mensen al duizenden jaren ziek gemaakt en een aanzienlijk deel van de Europese bevolking uitgeroeid in de 14e eeuw, tijdens wat bekend staat als de Zwarte Dood. Hoewel zeldzaam, bestaat de pest nog steeds en wordt deze behandeld met antibiotica.
Aanbevolen video’s
“Om onze eigen geschiedenis te begrijpen, geloven wij dat het begrijpen van de geschiedenis van de pest uiterst belangrijk is”, zegt co-auteur Eske Willerslev, een evolutionair geneticus aan de Universiteit van Kopenhagen in Denemarken.
Willerslev en andere onderzoekers zochten naar sporen van pestveroorzakende bacteriën in overblijfselen van vier begraafplaatsen nabij het Baikalmeer in Siberië. Ze vonden overblijfselen van pest-DNA in tanden van 18 oude jager-verzamelaars.
Uit het dateren van de koolstof in de botten bleek dat de pest twee uitbraken veroorzaakte, waarbij de eerste gevallen ongeveer 5.500 jaar geleden werden ontdekt.
Het team ontdekte dat de prehistorische plaag zich in fasen ontwikkelde en verschillende kleine gezinnen besmette. Het verspreidde zich waarschijnlijk via marmotten – grote inheemse knaagdieren – wanneer mensen hun rauwe organen aten of geïnfecteerde huiden aanraakten tijdens het slachten. De ziekte verspreidde zich ook tussen mensen door hoesten en niezen, aldus de auteurs.
Veel van de doden waren jonge kinderen in de leeftijd van 8 tot 11 jaar. Drie jonge meisjes werden naast elkaar begraven, van wie er twee waarschijnlijk neven waren. Een tante en neef werden samen gevonden, maar haar nichtje lag in een ander gedeeld graf, blijkt uit de studie die woensdag in het tijdschrift Nature werd gepubliceerd.
“Er waren mensen in de buurt om de doden te begraven die wisten wie deze mensen waren toen ze nog leefden. En dat is een heel menselijk element in al het wetenschappelijke werk”, zegt co-auteur Ruairidh Macleod, die oud DNA bestudeert aan de Universiteit van Oxford.
Kinderen liepen mogelijk een groter risico omdat hun immuunsysteem niet zo sterk was, aldus onderzoekers.
De aanwezigheid van meerdere slachtoffers suggereert dat de prehistorische pest zowel individuele gevallen als uitbraken kon veroorzaken, zegt geneticus Aida Andrades Valtueña van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie. Zij speelde geen rol in het onderzoek.
Onderzoekers ontdekten dat dit type oude pest zich lang vóór de builenpest ontwikkelde, die verantwoordelijk was voor de Zwarte Dood die het middeleeuwse Europa trof. Maar er zijn aanwijzingen dat eerdere plagen net zo dodelijk waren. De ziekte heeft niet alleen drukke steden gedecimeerd, maar ook kleine, nomadische jager-verzamelaarsgroepen.
Als we dit weten, kunnen we “de stappen begrijpen die de bacterie heeft genomen om de dodelijke ziekteverwekker te worden die we vandaag kennen, en die aanwijzingen kunnen geven over hoe ziekteverwekkers in de toekomst kunnen ontstaan”, zei Andrades Valtueña in een e-mail.